De cijfers over 2025 maken eens te meer duidelijk: discriminatie en racisme zijn wijdverbreide, groeiende en onaanvaardbare verschijnselen in onze samenleving. Instellingen ontvingen recordaantallen meldingen; de meeste meldingen betreffen herkomst/huidskleur, gevolgd door geslacht, seksuele gerichtheid, handicap en godsdienst. Dit zijn geen incidenten die we mogen bagatelliseren. Het betreft mensen die zich uitgesloten voelen, die bedreigd zijn of zelfs geweld zijn aangedaan. Dit heeft diepgaande gevolgen voor individuele levens en voor de samenhang in ons land.
Opvallend en verontrustend is dat het grootste cluster in 2025 het directe gevolg was van een politieke publicatie: een AI-geproduceerde afbeelding die een karikatuur maakte van groepen en bestuurlijk debat en haatreacties aanwakkerde. Ook andere publieke uitspraken en beleidskeuzes (zoals partijkeuzes rond kandidaatstelling) leiden keer op keer tot massale meldingen. Politieke verantwoordelijkheid is daarmee onmiskenbaar: leiderschap dat polariseert, zaait onveiligheid. De politiek moet het goede voorbeeld geven in woord en daad.
Structurele patronen en actie NCDR
De omvang en samenstelling van de meldingen tonen daarnaast structurele patronen:
- Anti-Zwart racisme en anti-Aziatisch racisme blijven prominente subvormen van herkomstdiscriminatie; anti-Zwart racisme verdient prioriteit in beleid en aanpak.
- Discriminatie tegen moslims en tegen transgenderpersonen is uitzonderlijk hoog en vaak gewelddadig of bedreigend van aard.
- Lhbtiqa+ gemeenschappen ervaren toegenomen vijandige bejegening en geweld; verworven rechten staan onder druk.
- Online discriminatie neemt toe en blijft lastig te volgen door uiteenlopende definities en registratiesystemen.
- Intersectionele discriminatie plaatst vooral moslimvrouwen van kleur en transgender personen in de frontlinie van kwetsbaarheid.
Alles bij elkaar noopt dit tot onmiddellijke en concrete actie. De NCDR zal de komende tijd inzetten op:
- Een nationale aanpak tegen anti-Zwart racisme en moslimdiscriminatie.
- Gerichte aandacht voor geweld tegen transgenderpersonen.
- Versterkte aandacht voor online discriminatie en eenduidige registratiepraktijken.
Actie nodig van een ieder
Ook bestuurlijke en politieke leiders hebben hier een verantwoordelijkheid te nemen: woorden van leiders hebben direct impact op de samenleving en kunnen aanzetten tot discriminatie; leiderschap moet juist verbinding en veiligheid te bevorderen.
Maar voor iedereen geldt: wees niet stil. Werkgevers, scholen, media, zorginstellingen, platformaanbieders en overheden hebben hierin een rol, maar ook als individu kun je iets doen. Stil blijven is meewerken aan uitsluiting.
De cijfers zijn een signaal: Nederland kan en moet beter. Discriminatie ontneemt mensen hun waardigheid, beperkt hun mogelijkheden en ondermijnt het fundament van onze rechtsstaat en sociale cohesie. De NCDR zal blijven monitoren, adviseren en waar nodig aandringen op handhaving en wetgeving. De aanpak van discriminatie vraagt politieke moed, institutionele actie en maatschappelijke betrokkenheid.
Handel nu. Meld, grijp in, steun slachtoffers en eis van leiders dat zij verbinding en gelijkheid bevorderen en een duidelijke norm stellen.