Een confronterend rapport dat aanzet tot reflectie
Onlangs werd het rapport ‘Opgroeien als moslimjongere in een polariserende samenleving’ van Kennisplatform Inclusief Samenleven gepubliceerd. Een rapport in lijn met veel andere rapporten die onze samenleving een spiegel voorhouden als het gaat om hoe moslimdiscriminatie en uitsluiting helaas steeds meer genormaliseerd zijn. Het is geen rapport dat je vluchtig doorbladert en daarna naast je neerlegt. Het is heftig en schrijnend om te zien hoe alledaagse discriminatie-ervaringen zich opstapelen en het gevoel van veiligheid en eigenwaarde van jongeren onder druk zetten. Er is dan ook weinig voor nodig om te begrijpen hoe diep dit ingrijpt in het leven van moslimjongeren.
De impact van uitsluiting
Opgroeien is op zichzelf al een zoektocht. Jongeren ontdekken wie ze zijn en wat hun dromen zijn. Maar voor moslimjongeren komt daar een extra laag bij. Zij groeien op in een gepolariseerd klimaat waarin hun identiteit en hun religieuze achtergrond regelmatig onderwerp zijn van het politiek en maatschappelijk debat. Hun geloof, naam, kleding of afkomst wordt niet zelden gereduceerd tot een politiek-cultureel of veiligheidsvraagstuk. Wat voor veel jongeren vanzelfsprekend is – jezelf kunnen zijn zonder uitleg – is voor hen vaak niet zo simpel. Het rapport laat zien hoe subtiele uitsluiting, lage verwachtingen en openlijke discriminatie op straat, op school, bij stages en op de arbeidsmarkt hun zelfbeeld en toekomstperspectief kunnen beïnvloeden. Als je voortdurend het gevoel krijgt dat je ‘anders’ bent of dat je moet bewijzen dat je erbij hoort, dan kost dat energie – energie die je liever zou steken in andere zaken.
Verlies van vertrouwen
Dit is een groot probleem. Dit is niet alleen funest voor het maatschappelijk weefsel van onze samenleving, maar ook voor de legitimiteit van de overheid en politiek. Zo bleek uit eerder onderzoek getiteld ‘Toekomstverwachtingen van moslimjongeren in Nederland’ dat 9 op de 10 Nederlandse moslimjongeren geen vertrouwen heeft in politici en dat twee op de drie hier geboren en getogen moslimjongeren overweegt te emigreren vanwege het onveilige politieke en maatschappelijke klimaat. Dit zijn verdrietige bevindingen. Een samenleving wordt niet sterker door groepen tegenover elkaar te zetten, maar juist door bruggen te bouwen. Anders verliezen we allemaal.
Beeld: © Jawad Maakor
Vrijheden en grondrechten gelden voor iedereen
Moslimjongeren dienen de kans te krijgen zich maximaal te ontplooien en bij te dragen aan de samenleving. Discriminatie is altijd onacceptabel. Het is dan van groot belang dat juist de overheid vrijheden en grondrechten van burgers zoals neergelegd in de Grondwet respecteert. Moslimjongeren hebben de vrijheid om zichzelf te zijn, zich te uiten, hun geloof te belijden, hun informeel onderwijs te kiezen, hun school te kiezen, en de vrijheid om zich te ontwikkelen. En dat hoeft niet volgens de maatstaf van de dominante norm en de meerderheid. Dat laatste is echt essentieel in een democratische rechtsstaat.
Tijd voor een nationale aanpak
Deze onderzoeksbevindingen vragen wat mij betreft om politieke reflectie én verantwoordelijkheid. Het tegengaan van moslimdiscriminatie is geen opgave voor een groep, het is een opgave voor de gehele samenleving. Gelijkwaardigheid is geen gunst die iemand moet verdienen, het is een recht voor allen.
Daarom is het in ons collectief belang om vierkant achter artikel 1 van onze Grondwet te staan. Ik roep de politiek en de overheid op om doelgericht werk te maken van een nationale aanpak tegen moslimdiscriminatie, waarbij Nederlandse moslims als volwaardige gesprekspartners worden betrokken.
We staan nu echt op een kruispunt. Ik reken erop dat het net aangetreden kabinet werk maakt van de aanpak van discriminatie. Willen we een inclusieve samenleving waarin elke burger zich veilig en gerespecteerd voelt, ongeacht religie? Of blijven we kiezen voor wegkijken en stilzwijgen, en accepteren we dat bijna een miljoen Nederlanders structureel buitengesloten wordt? Als dat laatste gebeurt, dan faalt niet alleen de politiek, maar ook onze samenleving.