In het advies, dat vandaag is gelanceerd, doet de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) drie strategische aanbevelingen om discriminatie in de gezondheidszorg aan te pakken. Het advies laat verder zien dat het niet gaat om incidenten, maar dat discriminatie en racisme een patroon zijn in het systeem van de Nederlandse zorg. Met als gevolg voor delen van de bevolking slechtere gezondheidsuitkomsten, lagere kwaliteit van zorg, minder efficiënte zorg en verlies van vertrouwen in de zorg.
Rabin Baldewsingh, Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme:
Discriminatie en racisme in de gezondheidszorg zijn een structureel en hardnekkig probleem met verstrekkende gevolgen. Het ondermijnt de fundamenten van het zorgstelsel, maar vooral raakt het patiënten en zorgprofessionals.
De analyse in dit advies maakt duidelijk dat discriminatie en racisme in de zorg leiden tot veel ellende: slechtere gezondheidsuitkomsten, lagere kwaliteit en efficiëntie van zorg, verlies van vertrouwen in zorginstellingen en verhoogde druk op een toch al kwetsbare zorgarbeidsmarkt. Deze effecten treffen vooral mensen met een migratieachtergrond, mensen met een beperking, vrouwen, mensen uit de LHBTIQ+ gemeenschap en mensen in een kwetsbare sociaaleconomische positie. Daarmee versterken deze effecten bestaande gezondheidsverschillen en maatschappelijke ongelijkheid.
Drie strategische aanbevelingen
Om de Nederlandse zorg inclusief te maken, komt de NCDR met drie aanbevelingen:
- Maak inclusieve zorg onderdeel van de kwaliteitsnorm
Inclusieve zorg moet zichtbaar en toetsbaar worden in kwaliteitsstandaarden, toezicht en verantwoording. Ongelijkheid in toegang en gezondheidsuitkomsten, en de achterliggende oorzaken ervan, mogen niet langer buiten beeld blijven. - Herijk de kennisbasis van de zorg
Medische richtlijnen, opleidingen en onderzoek vormen de ruggengraat van het
zorgstelsel. Nu wordt daarin onvoldoende rekening houden met de diversiteit van de bevolking. En dat zorgt voor ongelijkheid die structureel in de zorg doorwerkt. Daarom is er een systematische herijking van onderzoek en zorgonderwijs nodig. Dan wordt inclusieve zorg een professionele standaard die vastgelegd kan worden in richtlijnen. Een randvoorwaarde voor succes van deze herijking is representativiteit van zorgprofessionals op alle niveaus. Kansenongelijkheid, discriminatie en racisme op de werkvloer en in de selectie moeten worden tegengegaan. - Borg inclusieve zorg in bestuurlijke kaders en afspraken
Inclusieve zorg dient expliciet te worden verbonden aan bestaande bestuurlijke kaders en toezichtsnormen, zoals het kader Goed bestuur en het Integraal Zorgakkoord. Hierdoor ontstaat continuïteit en voorspelbaarheid, en wordt voorkomen dat de aanpak afhankelijk blijft van tijdelijke aandacht, politiek, of van de wil en kunde van individuele bestuurders.
Rabin Baldewsingh:
De uitvoering van deze aanbevelingen zou moeten gebeuren door een Taskforce Inclusieve Zorg in opdracht van VWS. In die taskforce moeten dan mensen zitten die beslissers zijn in praktijk, wetenschap en beleid. De taskforce voert de verandering uit. Daarnaast moeten deze aanbevelingen eigenlijk ook worden meegenomen in het Zorgakkoord.
Niet wachten: directe maatregelen
Structurele hervormingen vragen tijd, de basis moet nu worden gelegd. Daarom bevat dit rapport ook een set gerichte maatregelen op korte termijn. Deze quick wins zijn uitvoerbaar binnen bestaande kaders en versterken de strategische koers. Het gaat onder meer om:
- structurele borging van professionele tolken en culturele bemiddeling;
- onmiddellijke verbetering van de zorg voor zwangere vrouwen in asielzoekerscentra;
- een juridisch verankerd verbod op niet-noodzakelijke en niet-consensuele medische ingrepen bij intersekse personen;
- versterking van meldstructuren, bescherming en representativiteit van zorgprofessionals;
- verbetering van zorg voor transgender personen.
Rabin Baldewsingh:
In dit advies positioneren we inclusieve zorg als een publieke en rechtsstatelijke standaard. Deze norm vloeit voort uit bestaande grondrechten en internationale verplichtingen en dit moet vertaald worden naar de praktijk in de Nederlandse zorg: in kwaliteitskaders, governance en toezicht. Inclusieve zorg is een noodzakelijke concretisering van wat binnen een publiek gefinancierd zorgstelsel als
goede zorg moet worden beschouwd. Met andere woorden: Nederland heeft een grondwet met artikel 1 en daar moet ook ons zorgstelsel, waar iedere belastingbetaler aan meebetaalt, op gebouwd zijn.
Adviezen van de NCDR zijn nieuw
Dat de NCDR nu met dit advies komt is een novum. Het vorige kabinet besloot vorig jaar het Nationaal Programma van de NCDR per 2026 uit zijn bevoegdheden te schrappen. Daarom komt de NCDR nu met adviezen over onderwerpen waarop dringend actie van het kabinet noodzakelijk is. Dit advies over de gezondheidszorg is het eerste. De NCDR verwacht dit jaar nog met zeker een viertal andere adviezen te komen.