2026 markeert een bijzonder moment: 25 jaar geleden werd Nederland het eerste land ter wereld waar het huwelijk werd opengesteld voor stellen van hetzelfde geslacht. Een historische stap die wereldwijd symbool kwam te staan voor vooruitgang, gelijkwaardigheid en erkenning.
Op 1 april 2001 trad de wet in werking die het huwelijk universeel maakte. Wat vandaag voor velen vanzelfsprekend voelt, was destijds het resultaat van jarenlange inzet van activisten, belangenorganisaties en politieke moed. Met deze wetswijziging gaf Nederland een krachtig signaal af: liefde en verbondenheid verdienen gelijke erkenning, ongeacht wie je bent of van wie je houdt.
De impact van deze stap reikte ver voorbij de landsgrenzen. Nederland werd een internationaal voorbeeld en inspireerde andere landen om soortgelijke stappen te zetten. Inmiddels hebben tientallen landen het huwelijk opengesteld, maar de realiteit is ook dat in veel delen van de wereld lhbtiqa+-personen nog steeds te maken hebben met uitsluiting, criminalisering en geweld. Juist daarom blijft het belangrijk om stil te staan bij wat er is bereikt én bij wat nog nodig is.
Ook binnen Nederland is het werk niet af. Formele gelijkheid betekent niet automatisch dat er in de praktijk geen ongelijkheid meer bestaat. Discriminatie, onveiligheid en beperkte acceptatie blijven voor veel mensen dagelijkse realiteit. Denk aan jongeren die zich niet veilig voelen om zichzelf te zijn op school, of aan stellen die terughoudend zijn om hand in hand over straat te lopen. Voor de NCDR is dit jubileum daarom niet alleen een moment van viering, maar ook van reflectie. Wat betekent gelijke behandeling in de praktijk? Hoe zorgen we ervoor dat wetgeving daadwerkelijk leidt tot gelijke kansen en veiligheid voor iedereen? En welke rol hebben overheid, organisaties en samenleving daarin?
Work in progress
De afgelopen 25 jaar laten zien dat verandering mogelijk is wanneer we structureel en gezamenlijk werken aan inclusie. Tegelijkertijd vraagt het behoud van die vooruitgang om voortdurende aandacht. Rechten die verworven zijn, zijn niet vanzelfsprekend blijvend. Ze vragen om bescherming, onderhoud en verdere verdieping.
Daar ligt ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het gaat niet alleen om wetgeving, maar ook om de dagelijkse praktijk: hoe we met elkaar omgaan, welke normen we uitdragen en welke ruimte we bieden aan diversiteit. Inclusie vraagt om actief handelen, van beleid tot uitvoering, en van organisaties tot individuen.
De weg vooruit
Dit jubileum biedt een kans om opnieuw stil te staan bij die opdracht. Niet alleen door terug te kijken, maar vooral door vooruit te kijken. Hoe zorgen we ervoor dat de volgende 25 jaar niet alleen in het teken staan van behoud, maar ook van verdere vooruitgang? Hoe bouwen we aan een samenleving waarin iedereen zich vrij en veilig voelt om zichzelf te zijn?
De NCDR roept daarom op om dit moment niet alleen te markeren, maar ook te benutten. Om in gesprek te blijven, om scherp te blijven op waar het beter kan, en om samen verantwoordelijkheid te nemen voor een inclusieve samenleving. Want de openstelling van het huwelijk was een mijlpaal, maar gelijkwaardigheid in de volle breedte is een traject dat blijvende inzet vraagt.
Beeld: © Bureau NCDR