Van woorden naar waarden: een congres dat oproept tot verantwoordelijkheid

Het congres stond in het teken van ontmoeting, reflectie en handelingsperspectief. In een tijd waarin maatschappelijke spanningen, polarisatie en uitsluiting zichtbaar toenemen, lag de nadruk niet alleen op het benoemen van problemen, maar vooral op de verantwoordelijkheid om in te grijpen wanneer ongelijkheid zichtbaar wordt. 

Benieuwd naar de sfeer van de dag? Bekijk een paar foto's van het Nationaal Congres. Beluister hier de reportage en bekijk de aftermovie, waarin gesprekken, momenten en ontmoetingen van de dag opnieuw tot leven komen. 

Een moreel kompas voor gelijkwaardigheid

De dag begon met muziek en beweging. Het Andalusisch Orkest Amsterdam en de LED POI dansers openden samen met een performance waarin ritme, licht en klank in elkaar overvloeiden. Het was een opening die niet uitlegde wat de dag zou worden, maar het al liet voelen: verschil hoeft geen afstand te zijn, maar kan juist iets worden dat verbindt.

Daarna opende Rabin Baldewsingh het programma met de vraag die gedurende de dag steeds bleef terugkomen: “Wat gaat u doen? Welke keuze maakt u?” Een uitnodiging om niet alleen te luisteren, maar ook te handelen.

Gelijkwaardigheid vraagt om verantwoordelijkheid

In het ochtendprogramma werd die vraag verder uitgediept. Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Pieter Heerma, zei: "Je hoeft niet gelijk te zijn om gelijkwaardig te worden behandeld." En daarmee ging het over meer dan beleid. Het ging over verplaatsen in de ander, over kijken vanuit een perspectief dat niet het jouwe is, ook als dat ongemakkelijk is.

Philomena Essed, bekend van het boek Alledaags Racisme en professor Critical Race, Gender en Leadership Studies, bracht daar een ander soort realiteit naast. Zij sprak over hoe zwaar het is wanneer ongelijkheid en discriminatie alleen bij de mensen terechtkomen die het ervaren. Alsof zij het probleem moeten dragen. Haar boodschap was helder: discriminatie en ongelijkheid zijn geen problemen die alleen gedragen kunnen worden door de mensen die ermee te maken krijgen. Verandering vraagt om gedeelde verantwoordelijkheid.

Ahmed Aboutaleb legde in zijn speech een verbinding naar het dagelijkse samenleven. Niet door grote woorden, maar door iets eenvoudigs: als mensen meer bereid zijn te delen, groeit er iets in een samenleving. Iedereen heeft hier invloed op. Het zit niet alleen in posities of systemen, maar in de keuzes en stemmen van mensen zelf.

Sirpa Rautio, directeur van het European Union Agency for Fundamental Rights (FRA), bracht een breder Europees perspectief. Zij schetste hoe discriminatie en ongelijkheid niet ophouden bij landsgrenzen, maar zich in verschillende vormen in heel Europa manifesteren. Juist daarom, zo klonk in haar bijdrage, is samenwerking tussen landen en instituties essentieel om fundamentele rechten te beschermen en te versterken. 

De kracht van ontmoeting en ervaring

Na het plenaire programma verspreidden de deelnemers zich over de elf deelsessies. Daar werd onder andere gesproken over thema’s als het toeslagenschandaal, discriminatie op de arbeidsmarkt en in het onderwijs, jeugdbescherming en moslimdiscriminatie. Daar was ruimte voor persoonlijke verhalen, herkenning en gesprekken over wat nodig is om verandering mogelijk te maken.

Een van de meest indrukwekkende sessies bracht jongeren samen met Philomena Essed en Sirpa Rautio van het EU Agency for Fundamental Rights (FRA). De betrokkenheid was groot en de emotie voelbaar. Ook in de sessie over het toeslagenschandaal maakten ervaringen van deelnemers diepe indruk. Daar klonk een boodschap die bij velen bleef hangen: “Zorg ervoor dat je je pijn omzet in kracht. Je pijn is je kracht.”’

Toen de deelnemers na de lunch terugkeerden in de grote zaal, was merkbaar dat de gesprekken impact hadden gemaakt. Er was geluisterd, gedeeld en geleerd. De verhalen uit de deelsessies gaven de rest van de dag extra betekenis en onderstreepten waar het congres om draaide: ervaringen erkennen, elkaar vinden en samen werken aan oplossingen.

Zichtbaarheid, veiligheid en menselijkheid

In de middag nam Marie Ricardo van het COC het publiek mee in verhalen over zichtbaarheid, veiligheid en het dagelijks leven van LHBTQIA+ personen in Nederland. Diens bijdrage maakte zichtbaar hoe belangrijk het is dat mensen zich vrij en veilig kunnen bewegen en kunnen zijn wie ze zijn. Niet als abstract ideaal, maar als dagelijkse werkelijkheid die nog lang niet vanzelfsprekend is. 

Daarnaast bracht Act Deaf Performance een bijzondere act waarin stilte, gebaren en beweging een eigen taal vormden. Het publiek werd uitgenodigd om anders te kijken en te luisteren. Niet via woorden, maar via ritme en aanwezigheid.

Waar hoor ik thuis?

Typhoon (Glenn de Randamie) begon met muziek en bracht daarna een verhaal dat de zaal stil kreeg. Zijn centrale vraag was: waar hoor ik thuis, waar kan ik mezelf zijn? Hij sprak over de reis als mens-zijn, over kwetsbaarheid en kracht die niet tegenover elkaar staan maar naast elkaar bestaan. Over diversiteit, niet als begrip, maar als werkelijkheid die je moet durven zien en vieren. 

Zijn woorden raakten. Velen herkenden zich in die zoektocht naar een plek waar je jezelf kunt zijn en je thuis kunt voelen.

Een bijzondere afsluiting

Aan het einde van de dag kondigde Rabin Baldewsingh het UNESCO Global Forum against Racism and Discrimination aan. Een meerdaagse conferentie waarin we de blik bewust verbreden naar de internationale strijd voor gelijkwaardigheid en mensenrechten. Daarna nam Cube Connect het podium over voor een indrukwekkende afsluitende performance waarin beweging, ritme en ontmoeting samenkwamen. Het vormde een passend slot van een dag waarin verbinding centraal stond.

Van woorden naar waarden

Wat deze vierde editie van het Nationaal Congres tegen Discriminatie en Racisme bijzonder maakte, was niet alleen de inhoud van de gesprekken, maar ook de sfeer van ontmoeting en erkenning die de hele dag voelbaar was. Veel deelnemers gaven aan dat zij zich welkom voelden, gehoord werden en zichzelf konden zijn. Juist in een tijd waarin polarisatie en uitsluiting toenemen, is dat niet vanzelfsprekend. Het congres liet zien dat gelijkwaardigheid niet alleen een onderwerp van gesprek is, maar ook zichtbaar wordt in hoe mensen elkaar ontmoeten, naar elkaar luisteren en ruimte maken voor elkaars verhaal.