Op 9 juni en 10 juni waren we door de Duitse antidiscriminatie coördinator Ferda Ataman uitgenodigd voor een werkbezoek. We gingen langs bij de de Duitse Federale Antidiscriminatie Autoriteit (FADA) in Berlijn. De directe aanleiding was de viering van 20 jaar Duitse Gelijkebehandelingswet, de Allgemeines Gleichbehandlungsgesetz (AGG).
Overeenkomsten en verschillen
Voor ons in Nederland is het interessant om de vergelijking met Duitsland te maken. Nederland kent immers al langer een vergelijkbaar wettelijk kader. Met de invoering van de Algemene wet gelijke behandeling in 1994 liep Nederland destijds voorop in Europa. Beide wetten zijn gebouwd op dezelfde fundamentele overtuiging: dat iedereen recht heeft op gelijke behandeling en gelijke kansen, ongeacht achtergrond of identiteit. Verschillen zijn er echter ook. Zo is de werking van de wet in Duitsland gericht op enkele gelimiteerde discriminatiegronden, namelijk afkomst/etniciteit, religie/levensovertuiging, handicap, leeftijd, geslacht en seksuele gerichtheid en is de termijn om een klacht in te dienen tegen discriminatie gelimiteerd tot twee maanden. Vooral dat laatste wordt als een grote hindernis ervaren als het gaat om de uitvoering van het gelijkebehandelingsrecht.
Forse bezuinigingen
Met Ferda Ataman sprak de NCDR uitgebreid over de toenemende polarisatie in Europa, de verharding van het publieke debat en de gevolgen daarvan voor mensen die dagelijks te maken krijgen met uitsluiting, discriminatie en racisme. Ook in Duitsland staat de institutionele infrastructuur voor antidiscriminatie momenteel onder druk. Zowel FADA als andere organisaties die zich inzetten voor gelijke behandeling worden geconfronteerd met forse bezuinigingen. Budgetten zijn teruggebracht, terwijl de maatschappelijke opgaven juist groter worden.
Gepolariseerd migratiedebat
Verder gingen we langs bij de Duitse Regeringscommissaris voor Migratie, Vluchtelingen en Integratie. Ook daar werd ik bijgepraat over actuele ontwikkelingen, uitdagingen en beleidskeuzes in integratie, sociale cohesie en de positie van minderheden. Zij schetsten ook een zorgwekkend maatschappelijk en politiek klimaat, waarin de afgelopen jaren het migratiedebat sterk is gepolariseerd en van invloed is op hoe er nu wordt gekeken naar minderheidsgroepen in Duitsland. Ook hier viel op hoe door de instituten wordt geworsteld met de toenemende politieke druk en het gebrek aan prioritering als het gaat om de aanpak van discriminatie en racisme. De angst voor politieke tegenstanders lijkt op sommige momenten zwaarder te wegen dan de noodzaak om discriminatie en racisme daadwerkelijk aan te pakken.
Dit werd beaamd door BKMO (Bundeskonferenz der Migrant*innenorganisationen), het Duitse landelijk platform van migrantenorganisaties. Deze organisatie luidt de noodklok over de verslechtering van het maatschappelijke en politieke klimaat. Vooral de groei van anti-Zwart racisme en moslimdiscriminatie in Duitsland zijn zorgelijk. De BKMO gaf aan het te betreuren dat zij niet veel worden betrokken bij consultatie van wetgeving en beleidsvorming. Terwijl het zoveel winst oplevert als je de samenleving betrekt bij de aanpak van discriminatie en racisme.
Parlementaire Commissaris voor Federale Politie
De NCDR maakte ook kennis met Uli Grötsch, de Parlementaire Commissaris voor de Federale Politie in Duitsland. Hij heeft een unieke functie die in 2024 is ingesteld door het Duitse parlement. Hij houdt onafhankelijk toezicht op de gehele Duits federale politie en ziet ook toe op het voorkomen van discriminatie en behandelen van klachten over etnisch profileren door de politie. Wellicht een best practice voor Nederland?
De Duitse ADV’s
Op de tweede dag van het werkbezoek ben ik op bezoek gegaan bij de Antidiskriminierungsverband Deutschland (ADVD), een koepelorganisatie van onafhankelijke antidiscriminatie- en adviescentra. Ze vertegenwoordigen meer dan 100 lokale meld- en adviespunten in Duitsland. De ADVD verzorgt zelf geen individuele hulpverlening, maar ondersteunt de aangesloten organisaties en verzorgt trainingen en kennisuitwisseling. De ADVD was zeer geïnteresseerd in de Nederlandse situatie met de infrastructuur onder de koepelorganisatie van discriminatie.nl en de aankomende Wet bijstand bij discriminatie.
Het was een zeer interessant tweedaags werkbezoek. Juist nu waarin polarisatie geen landsgrenzen kent, is internationale samenwerking en kennisuitwisseling belangrijker dan ooit. De uitdagingen zijn groot, maar dat geldt ook voor de gezamenlijke verantwoordelijkheid om de democratische rechtsstaat, gelijke behandeling en menselijke waardigheid te beschermen.