Er is iets fundamenteel mis wanneer mensen binnen hetzelfde land hetzelfde werk doen, maar niet op dezelfde waardering en arbeidsvoorwaarden kunnen rekenen. Nog schrijnender wordt het wanneer die ongelijkheid jarenlang voortduurt, iedereen ervan weet en de politiek desondanks onvoldoende in beweging komt. Dat is precies wat er gebeurt met de zorgmedewerkers op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba. Terwijl zorgmedewerkers in Europees Nederland al decennialang veelal een 36-urige werkweek kennen, werken hun collega's op de drie Caribische eilanden nog altijd 40 uur. Vier uur per week meer. Ruim tweehonderd uur per jaar. Voor hetzelfde maatschappelijk onmisbare werk. Binnen hetzelfde Nederland. Hoe lang blijven we deze ongelijkheid nog normaal vinden?

De vastgelopen cao-onderhandelingen van afgelopen zomer hebben opnieuw blootgelegd hoe hardnekkig deze ongelijke behandeling is. Vakbonden en zorgmedewerkers vragen om invoering van een 36-urige werkweek met behoud van salaris. Geen buitensporige eis. Geen uitzonderingspositie. Maar een gerechtvaardigd verlangen naar gelijkwaardige arbeidsvoorwaarden. Ik steun die inzet nadrukkelijk. Want achter deze discussie over arbeidsuren en financiering gaat een veel fundamentelere vraag schuil: hoeveel is gelijkwaardigheid ons als samenleving eigenlijk waard? Die vraag stelde ik eerder ook in mijn advies over Caribisch Nederland. Want steeds opnieuw zien we dat inwoners van Bonaire, Sint-Eustatius en Saba te maken krijgen met verschillen in voorzieningen, bestaanszekerheid en maatschappelijke kansen. Verschillen die niet altijd overtuigend te rechtvaardigen zijn, maar die wel telkens opnieuw worden gelegitimeerd met verwijzingen naar bijzondere omstandigheden, uitvoeringsproblemen of financiële beperkingen.

Natuurlijk zijn er verschillen tussen Europees en Caribisch Nederland. Die mogen we niet ontkennen. Maar verschillen in omstandigheden zijn nog geen vrijbrief voor structurele ongelijkheid. En geografische afstand mag nooit een excuus worden voor bestuurlijke afstandelijkheid. Het probleem is niet dat we de ongelijkheid niet kennen. Het probleem is dat we die te lang accepteren. Werkgevers op de eilanden wijzen terecht op de kwetsbaarheid van de zorg, de personeelstekorten en de financiële druk. Ook zij zitten klem. Zij moeten goede zorg garanderen, medewerkers behouden en tegelijkertijd opereren binnen financiële kaders die onvoldoende ruimte bieden voor verbetering. Precies daar ligt de verantwoordelijkheid van de overheid. Het kan niet zo zijn dat Den Haag de financiële kaders bepaalt, vervolgens onvoldoende middelen beschikbaar stelt en werkgevers en werknemers daarna zelf laat uitzoeken hoe zij gelijkwaardigheid moeten realiseren. Daarmee wordt een politieke verantwoordelijkheid afgewenteld op mensen die de gevolgen dagelijks ondervinden. Dat is bestuurlijk niet overtuigend. En maatschappelijk niet rechtvaardig.

Op 29 september 2026 kreeg de Tweede Kamer de gelegenheid om een belangrijke stap te zetten. Een motie die opriep tot structurele aanvullende financiering voor gelijkwaardige arbeidsvoorwaarden werd echter verworpen. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport wil eerst nader onderzoek. Laat ik duidelijk zijn: zorgvuldig onderzoek is belangrijk. Maar zorgvuldigheid mag geen synoniem worden voor besluiteloosheid. En onderzoek mag nooit dienen als een bestuurlijke wachtkamer waarin rechtvaardigheid voor onbepaalde tijd wordt geparkeerd. Wie jarenlang ongelijkheid constateert, kan niet blijven volstaan met het onderzoeken ervan. Er komt een moment waarop kennis moet worden omgezet in handelen. Dat moment is nu.

Deze kwestie gaat bovendien verder dan arbeidsvoorwaarden alleen. Het raakt aan de geloofwaardigheid van de Nederlandse overheid. Aan de vraag of wij werkelijk bereid zijn de gelijkwaardigheid van alle inwoners van Nederland als uitgangspunt van ons handelen te nemen. Institutionele ongelijkheid ontstaat immers niet uitsluitend door bewuste uitsluiting. Het kan ook voortbestaan doordat systemen, financieringsstructuren en bestuurlijke keuzes ongelijke uitkomsten blijven produceren. Juist wanneer die ongelijkheid bekend is en desondanks blijft bestaan, vraagt dat om politieke zelfreflectie en correctie.

Als Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme vind ik dat wij deze structurele dimensie niet mogen negeren. Gelijkwaardigheid moet meer zijn dan een beginsel dat wij in beleidsnota's onderschrijven. Zij moet herkenbaar zijn in de werkelijkheid van mensen. In hun inkomen, hun arbeidsvoorwaarden, hun toegang tot voorzieningen en hun kansen op een waardig bestaan. Dat geldt in Groningen en Maastricht. In Den Haag en Amsterdam. Maar evenzeer in Kralendijk, Oranjestad en The Bottom. Aan de zorgmedewerkers en vakbonden op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba wil ik daarom zeggen: uw oproep om gelijkwaardige behandeling is terecht. Uw inzet verdient erkenning en steun. Ik zal deze kwestie ook onder de aandacht brengen van de Nederlandse vakbeweging. Want solidariteit binnen Nederland mag evenmin ophouden bij de Noordzee. En aan de politiek en het ministerie van VWS richt ik een dringende oproep: neem uw verantwoordelijkheid. Maak structurele financiering mogelijk. Bied werkgevers en werknemers daadwerkelijk perspectief. En kom met een concreet, tijdgebonden plan om deze ongelijkheid weg te nemen. Want uiteindelijk gaat deze discussie niet alleen over vier uur minder werken. Het gaat over erkenning, respect en over de vraag of wij bereid zijn dezelfde maatstaf van rechtvaardigheid toe te passen op iedereen die deel uitmaakt van ons land.

Gelijkwaardigheid is geen gunst die Den Haag naar believen kan verlenen. Het is een beginsel dat de overheid verplichtingen oplegt. Een overheid die gelijkwaardigheid predikt, moet die ook organiseren. Politiek die gelijke behandeling belooft, moet bereid zijn daarvoor de middelen vrij te maken. Een land dat zegt dat iedereen erbij hoort, moet dat juist laten zien wanneer het erop aankomt. Want wie gelijkwaardigheid afhankelijk maakt van de beschikbare begrotingsruimte, maakt van een fundamenteel beginsel een politieke keuze. Dat mogen we niet accepteren.